«Μα το διάβασα! Γιατί δεν το θυμάμαι;» Αν το παιδί σου ή ένας μαθητής σου έχει πει αυτή τη φράση, δεν είναι το μόνο.
Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να θυμηθούν ένα μάθημα που διάβασαν την προηγούμενη ημέρα. Μπορεί να κάθονται αρκετή ώρα πάνω από το βιβλίο, να διαβάζουν ξανά και ξανά τις ίδιες σελίδες και παρ' όλα αυτά, όταν κλείσουν το βιβλίο, να μην μπορούν να θυμηθούν τις βασικές πληροφορίες.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν προσπάθησαν. Συχνά χρειάζεται απλώς να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουν. Η μελέτη δεν χρειάζεται να είναι μόνο «διαβάζω το μάθημα από την αρχή μέχρι το τέλος» — μπορεί να γίνει πιο απλή, πιο ενεργητική και πιο διασκεδαστική.
1. Κάνε ερωτήσεις πριν ανοίξεις το βιβλίο
Πριν ξεκινήσει το παιδί να διαβάζει, κοιτάξτε μαζί τον τίτλο, τις εικόνες και τις επικεφαλίδες του μαθήματος. Μετά ρώτησέ το: «Τι πιστεύεις ότι θα μάθουμε σήμερα;»
Για παράδειγμα, αν το μάθημα της Ιστορίας έχει τίτλο «Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Αθήνα», μπορεί να ρωτήσεις: Πώς άραγε ζούσαν οι άνθρωποι τότε; Τι έτρωγαν; Πώς ήταν τα σπίτια τους; Πώς περνούσαν τον ελεύθερο χρόνο τους;
Έτσι δημιουργείται ένα μικρό «κυνήγι απαντήσεων». Το παιδί διαβάζει έχοντας έναν λόγο να αναζητήσει τις πληροφορίες.
2. Κλείσε το βιβλίο και ρώτα: «Τι θυμάσαι;»
Αυτό είναι ένα από τα πιο απλά αλλά χρήσιμα βήματα. Αφού διαβάσει μια μικρή ενότητα, ζήτησέ του να κλείσει το βιβλίο και να σου πει ό,τι θυμάται. Δεν χρειάζεται να τα θυμηθεί όλα — «πες μου τρία πράγματα που έμαθες» αρκεί.
Αυτό είναι πιο χρήσιμο από το να διαβάσει απλώς άλλη μία φορά την ίδια παράγραφο.
3. Ζήτησέ του να σου το εξηγήσει σαν δάσκαλος
Ένα πολύ ωραίο παιχνίδι είναι να αλλάξετε ρόλους: το παιδί γίνεται ο δάσκαλος και εσύ ο μαθητής. Αν μπορεί να εξηγήσει κάτι απλά, χωρίς να διαβάζει από το βιβλίο, είναι ένα καλό σημάδι ότι το έχει κατανοήσει.
4. Κάνε το μάθημα εικόνα
Τα παιδιά συχνά μπορούν να οργανώσουν καλύτερα τις πληροφορίες όταν τις βλέπουν. Δεν χρειάζεται να γράψουν ολόκληρες παραγράφους — μπορούν να δημιουργήσουν:
έναν μικρό νοητικό χάρτη,
έναν πίνακα ή μια χρονογραμμή,
μια ζωγραφιά ή λέξεις-κλειδιά,
ένα διάγραμμα.
Για παράδειγμα, ένα μάθημα Ιστορίας μπορεί να γίνει: Αιτία → Γεγονός → Αποτέλεσμα. Έτσι, το παιδί δεν χρειάζεται να θυμάται μια μεγάλη παράγραφο λέξη προς λέξη — θυμάται τη βασική ιδέα.
5. Κάνε ένα μικρό κουίζ
Ποιος είπε ότι η επανάληψη πρέπει να είναι βαρετή; Μετά το διάβασμα, κάνε στο παιδί ένα μικρό κουίζ. Το σημαντικό δεν είναι να γίνει «τέλειο» — είναι να προσπαθήσει να θυμηθεί την απάντηση χωρίς να κοιτάξει το βιβλίο.
6. Μην προσπαθείς να χωρέσεις όλο το διάβασμα σε μία μέρα
Ένα παιδί δεν χρειάζεται να διαβάσει ένα μάθημα δέκα φορές την ίδια ημέρα. Πολύ συχνά είναι πιο χρήσιμο να επιστρέφει στην πληροφορία για λίγο και σε διαφορετικές ημέρες:
Δευτέρα: μαθαίνω το μάθημα.
Τρίτη: θυμάμαι 5 βασικές πληροφορίες.
Πέμπτη: κάνω ένα μικρό κουίζ.
Σάββατο: εξηγώ το μάθημα με δικά μου λόγια.
Οι σύντομες επαναλήψεις βοηθούν το παιδί να ξαναφέρνει τις πληροφορίες στο μυαλό του.
7. Μετέτρεψε την επανάληψη σε παιχνίδι
Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τα παιδιά του Δημοτικού. Η επανάληψη μπορεί να γίνει αποστολή, κυνήγι θησαυρού, γρίφος, επιτραπέζιο, κουίζ ή escape room.
Αντί να πεις «διάβασε ξανά τις ερωτήσεις της Ιστορίας», μπορείς να πεις: «Έχεις 5 αποστολές. Αν λύσεις όλες τις ερωτήσεις, θα βρεις τον μυστικό κωδικό!». Ξαφνικά, η ίδια επανάληψη αποκτά έναν διαφορετικό σκοπό. Αν θέλεις έτοιμα τέτοια παιχνίδια, δες τα διαδραστικά κουίζ και escape rooms του Γνωσιοπλανήτη.
Το παιδί δεν χρειάζεται να θυμάται τα πάντα με την πρώτη
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο. Η μάθηση χρειάζεται χρόνο. Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί να διαβάσει κάτι, να το εξηγήσει, να το ξεχάσει λίγο, να προσπαθήσει ξανά και να το ξανασυναντήσει αργότερα.
Αντί λοιπόν να ρωτάμε μόνο «Το έμαθες;», μπορούμε να ρωτάμε: «Τι θυμάσαι;», «Μπορείς να μου το εξηγήσεις;», «Θες να το κάνουμε παιχνίδι;».
Με αυτόν τον τρόπο το παιδί δεν μαθαίνει απλώς να διαβάζει ένα μάθημα. Μαθαίνει πώς να μαθαίνει.